Chương 27: Suy giảm trí tuệ (1)

Ngày thứ hai ở tuyến dưới, Ứng Tiếu tiếp tục công việc khám bệnh ngoại trú như thường lệ, còn Mục Tế Sinh cũng chính thức bắt tay vào ngày làm việc đầu tiên tại trạm y tế xã.

Làm việc ở tuyến cơ sở nhàn hạ hơn hẳn so với guồng quay chóng mặt ở các bệnh viện tuyến đầu như Bệnh viện số 3.

Nhiều lúc rảnh rỗi quá, Ứng Tiếu còn chạy sô sang phụ giúp khoa Phụ khoa và Sản khoa bên cạnh.

Sáng hôm nay, cô vừa tiếp nhận một thai phụ bị vỡ ối sớm khi thai kỳ mới cán mốc 25 tuần 5 ngày. Dù các bác sĩ trạm y tế đã liên tục giải thích về nguy cơ nhiễm trùng t* c*ng cao độ, đe dọa trực tiếp đến tính mạng của cả mẹ lẫn con, người mẹ này vẫn kiên quyết không chịu đình chỉ thai kỳ, một mực đòi giữ thai bằng mọi giá. Thật ra vỡ ối chưa phải là dấu chấm hết, bởi cơ thể người mẹ vẫn liên tục tái tạo nước ối mới mỗi ngày, vấn đề cốt lõi nằm ở nguy cơ nhiễm trùng và các biến chứng đi kèm. Trước sự ngoan cố của thai phụ, trạm y tế đành phải tiêm thuốc kháng sinh và thuốc ức chế cơn gò t* c*ng, vừa duy trì giữ thai vừa gấp rút làm thủ tục chuyển viện lên tuyến trên.

Ứng Tiếu thừa hiểu tâm lý này. Phải đến 99,99% các bà mẹ lâm vào tình cảnh này đều sẽ đưa ra sự lựa chọn y hệt như vậy.

Cơ thể con người quả thực là một bộ máy vận hành vô cùng kỳ diệu. Một khi "hệ thống" phát tín hiệu cảnh báo rằng môi trường hiện tại không còn an toàn để tiếp tục thai kỳ, nó sẽ kích hoạt cơ chế đào thải tự nhiên, dẫn đến sảy thai. Suốt thai kỳ, thai nhi thực chất đóng vai trò như một kẻ "hút máu" đơn phương, không ngừng đòi hỏi tài nguyên từ cơ thể mẹ. Nó cần nhiều đường huyết hơn, thế là mẹ bị tiểu đường thai kỳ; nó cần nhiều máu và dinh dưỡng hơn, thế là mẹ bị cao huyết áp thai kỳ. Giới trẻ bây giờ hay có cái lý lẽ cùn: "Con có mượn bố mẹ đẻ con ra đâu". Nhưng đứng trên góc độ y khoa sinh học mà nói, ngay từ khi còn là một bào thai bé xíu, chưa hề có ý thức, những sinh linh ấy đã mang trong mình một khát khao mãnh liệt, một bản năng sinh tồn điên cuồng muốn được chào đời.

Tuy nhiên, cơ thể người mẹ cũng được lập trình cơ chế tự vệ. Một khi những đòi hỏi của thai nhi vượt quá sức chịu đựng, đe dọa đến tính mạng người mẹ, cơ thể sẽ buộc phải tàn nhẫn buông bỏ bào thai.

Trong thế giới tự nhiên, dường như chỉ có con người mới mang thứ tình mẫu tử vĩ đại đến mức sẵn sàng chống lại cả bản năng sinh tồn của chính mình, bất chấp mọi hiểm nguy để giành giật lại cơ hội sống cho giọt máu đang mang. Bọn họ cầu xin bác sĩ can thiệp, dùng mọi biện pháp y khoa để níu kéo thêm từng ngày, từng giờ, dù biết rõ bản thân đang đánh cược mạng sống với tử thần.

Đã bao lần Ứng Tiếu muốn nắm tay họ mà nói: Các chị có biết không? Các chị yêu con vĩ đại nhường nào. Việc các chị khăng khăng đòi 'giữ thai' bằng mọi giá chứng tỏ các chị đã sẵn sàng đạp lên cả bản năng sinh tồn mãnh liệt nhất của một sinh vật, bất chấp hiểm nguy bủa vây chỉ để đánh cược lấy một tia hy vọng mỏng manh.

Công việc của Ứng Tiếu chủ yếu là tiếp nhận các ca thai lưu, dọa sảy ở tam cá nguyệt thứ nhất (3 tháng đầu), hiếm khi tiếp xúc với các sản phụ ở tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba. Sảy thai sớm thường bắt nguồn từ hai nguyên nhân cốt lõi: lỗi do cơ thể người mẹ hoặc lỗi do bản thân phôi thai. Nếu do phôi thai bị lỗi nhiễm sắc thể thì y học cũng đành bó tay, nhưng nếu do cơ địa người mẹ thì vẫn còn cơ hội can thiệp. Ở một số nước phương Tây như Mỹ, quan điểm y khoa của họ mang đậm màu sắc "thuyết tiến hóa của Darwin" - chọn lọc tự nhiên, đào thải kẻ yếu. Họ rất hạn chế việc can thiệp giữ thai, cũng chẳng khuyên thai phụ phải nằm treo chân bất động trên giường, trừ phi bệnh nhân có tiền sử sảy thai liên tiếp từ 3 lần trở lên. Bởi thống kê cho thấy, 50% các ca dọa sảy có thể tự ổn định mà không cần dùng thuốc; việc lạm dụng thuốc nội tiết để "ép" thai bám lại có tỷ lệ thành công không cao, trừ một số ít trường hợp được chẩn đoán chính xác là suy hoàng thể. Thế nhưng, đối với những ca sảy thai khó tránh khỏi, việc chần chừ giữ thai càng lâu chỉ càng đẩy cơ thể người mẹ vào tình trạng nguy hiểm, tổn thương nghiêm trọng hơn. Nhưng với tâm lý Á Đông, các bà mẹ Trung Quốc thà "giết nhầm còn hơn bỏ sót", cứ còn nước là còn tát. Bác sĩ cũng đành chiều theo ý nguyện của gia đình, vừa điều trị vừa theo dõi, trừ phi chỉ số HCG tụt dốc không phanh, hoàn toàn hết hy vọng cứu vãn mới đành buông tay.

Ứng Tiếu nhắn tin qua WeChat cập nhật tình hình cho Mục Tế Sinh: [Bên trạm tôi vừa tiếp nhận một ca vỡ ối sớm lúc 25 tuần 5 ngày, mẹ nhất quyết đòi giữ thai, không chịu đình chỉ. Chắc lát nữa phải chuyển tuyến gấp lên viện lớn rồi. Ngặt nỗi hai cái xe cứu thương của trạm đều đang đi đón bệnh nhân khác, chắc phải nằm chờ một lúc nữa.]

Mục Tế Sinh rep lại nhanh chóng: [Tôi biết rồi, để tôi chạy qua xem sao. Nhỡ có đẻ rớt tại đây, có tôi trực sẵn biết đâu lại cứu được. Dẫu sao thai cũng được 25 tuần 5 ngày rồi, cơ hội sống vẫn còn.]

Ứng Tiếu gửi một chiếc icon thả tim: [Hehe. Bác sĩ Mục nhà mình là đỉnh nhất!]

...

Buổi trưa, Ứng Tiếu lại nhắn tin buôn dưa lê với Tiêu Thất Thất trong lúc ăn cơm.

[Mệt mỏi thực sự! Bó tay chấm com luôn!] Tiêu Thất Thất tuôn một tràng tin nhắn nảy lửa: [Hôm nay tớ vừa gặp một ca, bà bầu nằng nặc đòi mổ đẻ chủ động, lý do là sợ đẻ thường vùng kín 'xuống cấp', sau này không 'chiều' được chồng! Đầu óc bả chứa cái quái gì không biết, tự hạ thấp giá trị bản thân đến thế là cùng! Đã vậy con vợ thì nhan sắc lai láng như minh tinh, còn lão chồng thì mập thù lù xấu như ma dơ!!!]

Ứng Tiếu chỉ biết để lại một chuỗi dấu chấm lửng cạn lời: [............]

Cái lý do đòi mổ đẻ dở hơi này Ứng Tiếu nghe đi nghe lại đến mòn cả tai rồi.

Nhiều chị em phụ nữ chọn đẻ mổ chỉ vì cái cớ nực cười "để giữ lửa phòng the", nghe vừa đáng thương lại vừa đáng giận.

[À nhắc mới nhớ,] Tiêu Thất Thất chuyển chủ đề: [Bác sĩ Hình Thiên Tài bên khoa cậu dạo này hot rần rần nhỉ... Cứ mỗi trưa thứ Sáu lại đứng ra chủ trì 'tiệc trà chiều', chia sẻ chuyện nghề, truyền lửa đam mê cho đám sinh viên thực tập mới vào, lại còn tự bỏ tiền túi đãi bánh kẹo, hoa quả, trà sữa nữa chứ. Tụi nhóc mê tít thò lò. Mấy bác sĩ bên khoa tớ cũng đang rục rịch học theo mô hình này đấy.]

[Chuẩn luôn,] Ứng Tiếu nhiệt tình tung hứng: [Anh Hình nhà tớ lắm chiêu trò marketing lắm~~~ Ôi chết, cậu nhắc tớ mới nhớ, sáng nay anh Hình vừa tung cái clip PR mới mà tớ bận quá quên béng mất chưa share!]

Đoạn clip PR mới toanh do "đạo diễn Hình" đích thân chỉ đạo sản xuất đã chính thức lên sóng. Ứng Tiếu lướt thấy link từ sáng sớm, nhưng vì bận tối mắt tối mũi xoay xở với ca vỡ ối 25 tuần 5 ngày kia nên chưa có thời gian rảnh rỗi mà thưởng thức. Nhấp vào xem thử, Ứng Tiếu phải trầm trồ cảm thán: Oa, quả nhiên là tay nghề của Nhiếp ảnh gia trưởng báo Vân Kinh Nhật Báo, chủ nhân giải thưởng "Ống kính Vàng" mảng ảnh báo chí năm ngoái có khác. Dưới ống kính điêu luyện ấy, Trung tâm sinh sản Bệnh viện số 3 Vân Kinh hiện lên sang chảnh, chuyên nghiệp và hoành tráng đến choáng ngợp.

Để ủng hộ "đạo diễn Hình", các y bác sĩ Trung tâm sinh sản đồng loạt share bài PR lên tường nhà. Đi tiên phong là Sếp lớn Quan Thận Hành, đính kèm mấy cái icon "chắp tay bái phục"; theo sau là đàn chị Diệp Mặc; tiếp nữa là bác sĩ Phùng Diên Kỷ; và thứ tư là...

Ứng Tiếu cũng vội vàng bấm share, kèm theo dòng trạng thái cổ vũ nhiệt tình: [Ủng hộ đạo diễn Hình hết mình!!!]

...

Bắt đầu ca làm việc buổi chiều, Ứng Tiếu tiếp đón một "phái đoàn" bệnh nhân hùng hậu.

Hai vợ chồng bệnh nhân cùng với tứ thân phụ mẫu (bố mẹ ruột, bố mẹ chồng) rồng rắn kéo nhau vào phòng khám.

"Dạ thưa bác sĩ." Bà mẹ chồng lên tiếng mở lời, "Con dâu tôi cưới chừng ấy năm rồi mà cái bụng vẫn chưa thấy động tĩnh gì cả!"

"..." Ánh mắt Ứng Tiếu lướt qua người chồng, nhận thấy anh ta có vẻ khá dừ so với cô vợ, bèn cúi xuống xem hồ sơ đăng ký.

Ở mục "Tuổi chồng" ghi rành rành con số: 48, còn mục "Tuổi vợ" là: 26.

Khoảng cách tuổi tác quá lớn, chất lượng t*nh tr*ng suy giảm theo thời gian có lẽ là nguyên nhân chính. Tuy nhiên, Ứng Tiếu vẫn giữ thái độ điềm tĩnh, không vội đưa ra kết luận.

Cô mơ hồ cảm nhận được có điều gì đó bất thường trong bầu không khí của gia đình này.

Cô vợ tên Lâm Xuân, từ lúc bước vào phòng đến giờ cứ ngồi câm như hến, miệng há hốc, ánh mắt đờ đẫn, ngây dại, toàn thân toát lên một vẻ ngờ nghệch đến lạ lùng.

Ngẫm nghĩ một chốc, Ứng Tiếu cất lời: "Nguyên nhân chậm con có thể do tuổi tác của người chồng cũng đã khá cao. Nhưng trước tiên, tôi cần siêu âm kiểm tra tình trạng buồng trứng và t* c*ng của chị vợ xem sao đã nhé."

Cả 5 người nhà bệnh nhân đồng thanh đáp: "Vâng, được ạ." Thế nhưng cô vợ Lâm Xuân vẫn cứ ngồi đực mặt ra đó, không có bất kỳ phản ứng gì.

"Để tôi siêu âm kiểm tra luôn nhé." Ứng Tiếu vừa nói vừa đứng dậy, đi về phía khu vực giường siêu âm được che rèm kín đáo, "Chị là Lâm Xuân phải không? Mời chị qua đây."

Thông thường, bệnh nhân nữ sẽ tự mình bước vào khu vực siêu âm và chuẩn bị tư thế. Nhưng Lâm Xuân thì khác. Bà mẹ ruột phải chạy đến đỡ tay cô con gái, dìu dắt từng bước một tiến về phía giường bệnh. Dường như cô gái này hoàn toàn mất phương hướng, không tự nhận thức được mình phải đi đâu, làm gì.

Đến bên giường, bà mẹ lại lúi húi đỡ con gái nằm xuống, rồi hì hục cởi giày, tuột quần, nâng chân cô ấy lên và đặt cẩn thận vào hai bên giá đỡ của giường khám phụ khoa.

"..." Thấy cảnh tượng kỳ lạ, Ứng Tiếu lịch sự yêu cầu: "Bác ơi, phiền bác ra ngoài phòng chờ một lát giúp cháu nhé."

Bà mẹ tỏ vẻ chần chừ, lo lắng: "Nhưng mà..."

Ánh mắt Ứng Tiếu kiên quyết không cho phép từ chối, bà mẹ đành phải nhượng bộ lùi ra ngoài, trước khi đi còn không quên dặn với lại: "Bác sĩ ơi, con bé nhà tôi nó... hơi đặc biệt một chút, có gì bác sĩ cứ gọi tôi vào nhé."

"Vâng, bác cứ yên tâm."

Chuẩn bị xong xuôi, Ứng Tiếu vừa bắt đầu thao tác đầu dò siêu âm vừa nhẹ nhàng bắt chuyện với cô gái. Cô cố tình hỏi một câu đơn giản nhất có thể: "Chị tên là Lâm Xuân đúng không?"

Lâm Xuân ngước mắt lên nhìn cô, miệng ú ớ phát ra những âm thanh vô nghĩa: "A... a... a!!!"

"..." Ứng Tiếu thử lại lần nữa, giọng nói càng thêm phần dịu dàng, dỗ dành: "Thế anh chồng chị tên là gì nhỉ?"

Lâm Xuân vẫn tiếp tục chuỗi âm thanh ú ớ: "Ya... ya... ya!!!"

Trí tuệ và khả năng giao tiếp của cô gái 26 tuổi này chẳng khác nào một đứa trẻ sơ sinh chưa bập bẹ tập nói.

Đến nước này thì Ứng Tiếu đã nắm chắc mười mươi: Lâm Xuân là người khuyết tật thiểu năng trí tuệ dạng nặng.

Theo luật pháp, người mắc chứng thiểu năng trí tuệ mức độ nặng bị liệt vào nhóm "mất năng lực hành vi dân sự".

Ứng Tiếu thừa biết thực trạng đau lòng ở các vùng nông thôn: Nhiều bậc cha mẹ sẵn sàng bán đứt đứa con gái ngây dại của mình cho những gã đàn ông ế vợ để lấy tiền sính lễ, thậm chí có những gã chồng đốn mạt cưới về "xài" chán chê rồi lại đem bán vợ cho kẻ khác để kiếm lời. Lại có những bậc cha mẹ, không vì tham tiền, cũng chẳng vì muốn rũ bỏ gánh nặng, mà chỉ vì nỗi lo nơm nớp: lỡ mai này hai thân già khuất núi, đứa con gái ngây dại biết bấu víu vào ai? Thế là họ cố đấm ăn xôi tìm cho con một tấm chồng, mong mỏi sinh được mụn con để sau này có nơi nương tựa, hương hỏa.

Những góc khuất xã hội này Ứng Tiếu từng tìm hiểu rất kỹ.

Theo quy định của "Luật Hôn nhân" thời kỳ trước năm 2021, có 4 trường hợp bị cấm kết hôn: 1. Đang có vợ/có chồng mà kết hôn với người khác; 2. Có quan hệ huyết thống trong phạm vi cấm kết hôn; 3. Mắc bệnh lý được y khoa kết luận là không được phép kết hôn mà chưa điều trị khỏi; 4. Chưa đủ tuổi kết hôn theo luật định. Mặc dù khoản 3 không liệt kê cụ thể các loại bệnh, nhưng thực tiễn xét xử thường tham chiếu "Luật Bảo vệ sức khỏe bà mẹ và trẻ em", bao gồm các bệnh truyền nhiễm nghiêm trọng, bệnh di truyền nghiêm trọng và bệnh tâm thần. Trong đó, nhóm "bệnh tâm thần" thường bao hàm cả tình trạng thiểu năng trí tuệ mức độ nặng và cực kỳ nặng. Bản "Tiêu chuẩn phân loại bệnh lý (thử nghiệm)" do Bộ Y tế ban hành năm 1986 quy định rõ: "Cấm kết hôn đối với trường hợp cả hai nam nữ đều mắc chứng thiểu năng trí tuệ nặng". Phụ lục 3 của văn bản này còn nhấn mạnh: "Mục XV. Bệnh tâm thần... (1) Thiểu năng trí tuệ mức độ nặng, chỉ số IQ dưới 25, trí tuệ tương đương trẻ sơ sinh, không có khả năng ngôn ngữ, chỉ biết phát âm vô nghĩa, cảm xúc chỉ dựa trên bản năng nguyên thủy, không có khả năng tự phục vụ sinh hoạt cá nhân, không có khả năng tự vệ... CẤM KẾT HÔN". Đây là kim chỉ nam cho các bác sĩ khám sức khỏe tiền hôn nhân. Dù sau này quy định khám sức khỏe tiền hôn nhân bắt buộc đã bị bãi bỏ, nhưng những tiêu chuẩn y khoa này vẫn mang giá trị tham chiếu rất lớn.

Tuy nhiên, "Bộ luật Dân sự" có hiệu lực từ năm 2021 lại gây ra không ít tranh cãi khi bãi bỏ khoản "mắc bệnh lý không được phép kết hôn", chỉ giữ lại 3 trường hợp: đa thê/đa phu, cận huyết thống và chưa đủ tuổi. Về vấn đề bệnh tật, Bộ luật Dân sự chỉ quy định tại Điều 1053: "Một bên mắc bệnh hiểm nghèo có nghĩa vụ phải thông báo trung thực cho bên kia trước khi đăng ký kết hôn; trường hợp cố tình che giấu, bên kia có quyền yêu cầu Tòa án nhân dân hủy bỏ việc kết hôn... Thời hiệu yêu cầu là 01 năm, kể từ ngày biết hoặc phải biết sự việc che giấu".

Dù vậy, giới luật gia và thẩm phán vẫn thống nhất quan điểm: Hôn nhân phải dựa trên nền tảng "hoàn toàn tự nguyện của nam nữ" (quy định tại Điều 1046 Bộ luật Dân sự). Hiểu một cách đơn giản, người thiểu năng trí tuệ nặng không có nhận thức và năng lực phán đoán cơ bản về hôn nhân gia đình, do đó họ không thể tự do bày tỏ ý chí tự nguyện kết hôn, đồng nghĩa với việc họ bị tước bỏ quyền tự quyết định hôn nhân. Hơn nữa, "kết hôn" là một hành vi mang tính nhân thân đặc biệt, người giám hộ (bố mẹ) tuyệt đối không được phép thay mặt người bị giám hộ làm thủ tục đăng ký kết hôn.

Ứng Tiếu không rõ cuộc hôn nhân "đũa lệch" này đã được pháp luật công nhận, cấp giấy chứng nhận đăng ký kết hôn hay chưa. Nhưng với tình trạng hiện tại, khả năng cao là họ đã có giấy tờ hợp pháp. Có thể do nhân viên hộ tịch lơ là, quan liêu không phát hiện ra vấn đề của cô dâu, hoặc cũng có thể là do những thế lực bôi trơn ngầm nào đó ở chốn thôn quê này.

"..." Ứng Tiếu nặng nề thở dài, kết thúc khâu siêu âm, nhẹ nhàng hạ hai chân cô gái xuống khỏi giá đỡ.

Thế nhưng, khoảnh khắc ánh mắt cô vừa chạm vào đùi cô gái, tim cô như bị ai bóp nghẹt, một trận nhói buốt chạy dọc sống lưng.

Ngay trên đùi non trắng bóc của Lâm Xuân, đập vào mắt Ứng Tiếu là một mảng bầm tím to tướng, vết thương chằng chịt vết cũ đè lên vết mới, nhìn rợn cả người!!!

Một ngọn lửa phẫn nộ bùng lên ngùn ngụt trong lồng ngực cô bác sĩ trẻ.

Phải rồi, Lâm Xuân chỉ là một đứa trẻ to xác, ngây dại, lúc nào cũng chỉ biết ú ớ vô nghĩa. Việc chăm bẵm một người như thế chẳng khác nào cực hình, đòi hỏi sự kiên nhẫn tột độ. Gã chồng già khú đế và cặp bố mẹ chồng kia chắc chắn không ít lần nổi điên, trút những trận đòn roi tàn bạo lên thân thể cô gái vô tội này. Tệ hại hơn, Lâm Xuân bị tước đoạt hoàn toàn khả năng giao tiếp, không thể kêu cứu, không biết cách báo cảnh sát, thậm chí chẳng thể mách lại với bố mẹ đẻ những đòn roi tra tấn dã man mà mình phải gánh chịu. Cô ấy hoàn toàn là một con cừu non thấp cổ bé họng, mặc cho gã đàn ông tàn bạo tùy ý làm bậy hành hạ. Suy cho cùng, động cơ duy nhất khiến gã đàn ông 48 tuổi cưới một cô vợ tâm thần ngây dại chỉ đơn thuần là khao khát có một cái máy đẻ để duy trì nòi giống, giữa bọn họ làm gì tồn tại thứ gọi là tình yêu hay sự thương xót.

Dẫu biết rằng trên lý thuyết, Lâm Xuân vẫn còn bố mẹ đẻ, Hội Liên hiệp Phụ nữ địa phương và các cơ quan đoàn thể giám sát bảo vệ. Nhưng hệ thống giám sát đối với người giám hộ ở nông thôn vẫn còn tồn tại quá nhiều lỗ hổng chết người. Ai dám chắc bố mẹ đẻ của Lâm Xuân không vì sự bận rộn, vô tâm, hay thậm chí là... cố tình nhắm mắt làm ngơ trước những vết bầm tím trên thân thể con gái mình? Hơn nữa, làm sao các tổ chức xã hội có thể túc trực giám sát 24/24 để bảo vệ cô gái đáng thương này?

Bàn tay đeo găng y tế của Ứng Tiếu bất giác run rẩy, khẽ chạm nhẹ vào vết bầm tím nhức nhối trên đùi Lâm Xuân. Đầu óc cô rối bời, đầy trăn trở: Cô gái tội nghiệp này... phải làm sao để giải thoát cho cô ấy đây?